Næring á meðgöngu

Fæðuval
Næringarástand verðandi móður er mikilvægt, bæði fyrir og á meðgöngu.  Mikilvægt er að borða reglulega og hafa fæðuval fjölbreytt.  Orkuþörf eykst um u.þ.b. 300 kaloríur á dag sem svarar t.d. einni heilhveitibrauðsneið með léttu viðbiti og papriku, einu glasi af fjörmjólk og einu epli.
Mikilvægt er að borða fæðu sem er næringarrík og trefjarík svo sem grænmeti, ávexti, fisk, magurt kjöt, mjólkurvörur og gróft brauð.  Munið að það er mikilvægt að skola vel grænmeti og ávexti fyrir neyslu og elda vel kjöt og fisk.  Það er sjálfsagt að velja frekar léttar mjólkurvörur en feitar og velja olíu og mjúka fitu fram yfir harða fitu. Í einu glasi af Nýmjólk eru 134 hitaeiningar og 228 mg. af kalki en í einu glasi af Fjörmjólk eru 78 hitaeiningar en 282 mg. af kalki auk þess sem A og D vítamínum er bætt í Fjörmjólkina.  Það er því næringarríkara að drekka 2 glös af Fjörmjólk en 1 glas af Nýmjólk en fjöldi hitaeininga er svipaður.

Fæða sem ætti að forðast

Of mikið A-vítamín.
Of stórir skammtar af A-vítamíni geta skaðað fóstrið og því ættu barns-hafandi konur ekki að borða lifur þó að hún sé auðug af fólínsýru.  A-vítamín er einnig í miklu magni í vörum sem unnar eru úr lifur s.s. lifrarpylsu og lifrarkæfu og því ættu barnshafandi konur ekki að neyta þeirra í óhófi.

Skyndibitamatur og gosdrykkir
Matur sem inniheldur prótein úr dýraríkinu inniheldur mikið fosfór en ofgnótt fosfórs getur hindrað upptöku kalks sem er miklvægt að ekki skorti á meðgöngu. Dæmi um þetta eru unnar kjötvörur, skyndibitamatur og gosdrykkir. Því ættu barnshafandi konur að forðast að neyta mikið af unnum kjötvörum, skyndibitamat og gosdrykkjum.

Hnetur
Í Bretlandi er ákveðnum hópi kvenna ráðlagt að borða ekki jarðhnetur á meðgöngu og meðan þær hafa barn á brjósti.  Þessum hópi tilheyra konur sem eru sjálfar með ofnæmi, astma eða exem, barnsfaðir er með ofnæmi, astma eða exem eða eldri börn foreldranna eru með ofnæmi, astma eða exem.  Þetta er ráðlagt vegna þess að sumir telja að örsmá prótein jarðhnetunnar geti komist yfir fylgjuna og þannig aukið líkur á ofnæmi hjá barninu síðar meir.

Fæða sem veldur vanlíðan
Sumar fæðutegundir valda vanlíðan á meðgöngu s.s. ógleði og brjóstsviða.  Best er að prófa sig áfram og reyna að finna út hvaða fæða veldur og sleppa að neyta þeirrar fæðu.

Fiskur
Fiskur er hollur matur og í honum eru mikilvæg næringarefni. Fiskur ætti að vera á borðum a.m.k. tvsivar sinnum í viku. Barnshafandi konur ættu hins vegar að forðast að borða hráan fisk. Fóstri í móðurkviði og nýbura er meiri hætta búin af völdum kvikasilfurs og af þeim sökum hefur Alþjóðaheilbrigðisstofnunin nýlega lækkað inntökumörk fyrir kvikasilfur.

Er varðar sjávarfang á íslenskum markaði þá ættu barnshafandi konur og konur með börn á brjósti að takmarkað við sig neyslu með eftirfarandi hætti:

Tvisvar í viku eða sjaldnar

• túnfiskur í dós 
• hrefnukjöt 
• svartfuglsegg.
  

Einu sinni í viku eða sjaldnar

• túnfisksteikur
• búrfiskur.

Aldrei

• hákarl
• fýll
• fýlsegg
• sverðfiskur
• stórflyðra (stærri en 1,8 m eða 60 kg)

Neysla á þorskalifur er ekki talin æskileg fyrir áðurnefndan hóp kvenna vegna þrávirkra lífrænna aðskotaefna. Þetta gildir þó alls ekki fyrir lýsi, þar sem aðskotaefnin eru hreinsuð úr vörunni við framleiðslu.

Hráan fisk af hvaða tegund sem er ætti að forðast á meðgöngu vegna baktería sem í honum geta verið. Dæmi um hráan fisk eru graflax, reyktur lax og sushi.

Þær tegundir fiska sem eru á borðum landsmanna dagsdaglega svo sem ýsa, þorskur, lax og smálúða eru hins vegar engum takmörkunum háðar, séu þær vel eldaðar og þeirra ætti að njóta oft í viku.

Ostar
Í Bretlandi er barnshafandi konum ráðlagt að borða ekki mygluosta s.s. Brie, Camenbert og Gráðost, hvort sem þeir eru unnir úr gerilsneyddri mjólk eður ei.  Þetta er ráðlagt til þess að minnka líkur á því að barnshafandi konur sýkist af Listeríu sem getur verið mjög hættuleg fyrir ófædda barnið.  Mygluostar eru basískari og innihalda meiri vökva en aðrir ostar og þess vegna eru meiri líkur á því að óæskilegar bakteríur eins og Listería nái að vaxa.  (Heimild: http://www.foodstandards.gov.uk). Þetta er gott að hafa í huga á ferðalögum erlendis. Samkvæmt rannsóknum á íslenskum ostum er ekki hætta á smiti við neyslu þeirra og því er barnshafandi konum óhætt að borða alla íslenska osta.

Hrátt kjöt
Vegna hættu á matarsýkingum er best að forðast hrátt kjöt á meðgöngu.

Vítamín og steinefni

Fólínsýra
Eina vítamínið sem mælt er með að allar barnshafandi konur taki er fólínsýra.  Æskilegt er að taka 400 míkrógrömm (0,4 mg) á dag í 4 vikur fyrir meðgöngu og á meðgöngunni sjálfri a.m.k. á fyrstu 12 vikur meðgöngunnar.   Margar fæðutegundir innihalda fólínsýru sérstaklega grænmeti, ávextir, baunir og vítamínbætt morgunkorn.  Fólínsýra er ekki skaðleg en þó er ekki ástæða til að taka meira en 400 míkrógrömm á dag, nema læknir eða ljósmóðir ráðleggi annað.
Bæklingur um fólínsýru á vef Lýðheilsustöðvar.

Járn
Ekki er mælt með að konur taki járn á meðgöngu nema um járnskort sé að ræða.  Í meðgönguvernd eru teknar blóðprufur til að kanna magn blóðrauða sem getur gefið vísbendingum um járnskort.  Það geta fylgt því nokkur óþægindi að taka inn járn s.s. magaóþægindi og hægðatregða og því ætti ekki að taka inn járn að óþörfu.  Hins vegar er mikilvægt að neyta járnríkrar fæðu en járn er m.a. að finna í rauðu kjöti, heilu korni, kartöflum, eggjum, grænu blaðgrænmeti, þurrkuðum ávöxtum, söl, hnetum og kirsuberjum.  Hægt er að auka upptöku járns í líkamanum með því að neyta fæðu sem inniheldur C-vítamín í sömu máltíð og svo eru aðrar fæðutegundir sem hamla upptöku járns s.s. sojabaunir, belgjurtir, trefjar, te, kaffi, egg og hnetur.  Af þessu má sjá að egg eru t.d. ekki góður járngjafi því þrátt fyrir að þau innihaldi talsvert magn af járni þá hafa þau einnig hamlandi áhrif á upptöku járns. 

Kalk
Kalk hefur þýðingu fyrir myndun beina og tanna.  Kalk er m.a. að finna í mjólkurvörum, sardínum, grænum baunum, hnetum, möndlum, tófú og sojabaunum.  Kalk getur truflað upptöku járns en er hins vegar mikilvægt og stuðlar að betri nýtingu járns þó ekki sé æskilegt að neyta þess á sama tíma og járn.

D-vítamín
Þegar sólarljós skín á húðina getur hún myndað D-vítamín.  Þannig getur  barnshafandi kona bæði fengið D-vítamín úr fæðunni og myndað það við sólarljós.  D-vítamín er að finna í geri, olíum unnum úr fiskilifur s.s. lýsi, túnfisk og lárperum.  D-vítamíni er stundum bætt út í aðrar fæðutegundir, sérstaklega mjólkurafurðir en það er vel þekkt að D-vítamín eykur upptöku kalks í líkamanum.  Sem dæmi um þetta má nefna hina íslensku Fjörmjólk sem er A- og D-vítamínbætt. Í landskönnun Manneldisráðs á mataræði árið 2002 kom fram að neysla fæðu sem inniheldur D-vítamíns var ófullnægjandi hjá flestum aldurshópum. Í ljósi þess og að við búum á norðlægðum slóðum þar sem litið er um sólarljós er líklegt að flestar barnshafandi konur þurfi að taka inn D-vítamín. Það má t.d. fá með því að taka inn lýsi eða lýsisperlur.

Lýsi
Ef tekið er inn lýsi er mikilvægt að taka það í hæfilegum skömmtum og alls ekki of mikið til forðast ofneyslu A og D vítamína.  Ufsalýsi hentar alls ekki barnshafndi konum vegna mikils magns af A-vítamíni. Mælt er með því að barnshafandi konur taki inn 1 teskeið af þorskalýsi en 1 teskeið af Krakkalýsi hentar einnig. Í Krakkalýsi er hlutfallslega minna af A-vítamíni en í þorskalýsi auk þess sem hlutfall af hinum hollu ómega-3 fitusýrum er hærra. 

Önnur vítamín og steinefni
Ekki er almennt mælt með inntöku vítamína og steinefna á meðgöngu nema ákveðnar fæðutegundir vanti í daglega fæðu eða skortur á tilteknum efnum.  Það er ekkert sem mælir með því að tekin séu vítamín í stærri skömmtun en ráðlagðir dagskammtar segja til um.  Of mikið A-vítamín getur valdið fósturskaða og því ætti að forðast að neyta þess í of miklum mæli. 

Sjá einnig bæklinginn Matur og meðganga.